İran’ın, Yüksek Lider Ali Hamaney’i öldüren ilk bombalamanın ardından yaptığı misilleme saldırıları, kritik Hürmüz Boğazı’ndaki nakliyatı aksattıktan sonra, petrol fiyatları Pazartesi günü %13’e varan oranda yükseldi.
Brent petrol vadeli işlemleri, Ocak 2025’ten bu yana en yüksek seviye olan varil başına 82,37 dolara kadar yükseldi, ardından 06:05 GMT itibarıyla 5,41 dolar veya %7,4 artışla 78,28 dolara geriledi.
WTI petrolü ise %12’nin üzerinde artışla 75,33 dolara kadar yükseldi ve Haziran ayından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı; ancak daha sonra kısmen geri çekilerek 4,74 dolar veya %7,1 artışla 71,76 dolardan işlem gördü.
Her iki gösterge de, Hürmüz Boğazı’ndaki karşılıklı saldırılar sonucu tankerlerde meydana gelen hasar ve sevkiyatlardaki ciddi aksamalar nedeniyle yükseldi. Verilere göre, Orta Doğu Körfezi’nde yüzlerce gemi demirlemiş durumda. Körfez kıyılarında tankerlere füze saldırıları düzenlendi.
Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, İran ve Kuveyt’ten petrol taşıyan gemiler (küresel talebin yaklaşık beşte birine denk geliyor), dizel, jet yakıtı, benzin ve diğer ürünleri rafinerilerden Çin ve Hindistan dahil olmak üzere büyük Asya pazarlarına taşımak için Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
Piyasalar çatışmanın ciddiyetinin farkında; henüz sistemik bir kriz olmasa da, jeopolitik bir şok ve bunun bir kısmı zaten fiyatlara yansımış durumda. Beklenen oldu.
Boğazın fiili olarak uzun süre kapalı kalması petrol fiyatlarını yükseltecek ve en büyük ithalatçılar olan Çin ve Hindistan için arz sıkıntısına neden olacak. Zaten yaptırımlar altında zor durumda olan Rus petrolü ise bekleyip görecek.
Pazar günü açıklanan gemi verilerine göre, petrol ve sıvılaştırılmış gaz tankerleri de dahil olmak üzere 200’den fazla gemi boğazın dışında demirlemiş durumda. Pazar günü Körfez sularında meydana gelen saldırılarda üç tanker hasar gördü.
Asya ekonomileri mevcut petrol stoklarını ve alternatif tedarik yollarını değerlendiriyor. Güney Kore, tedarik kesintilerinin uzaması durumunda petrol stoklarından yerel sanayilere petrol transferi yapacakken, Hindistan alternatif nakliye yollarını araştırıyor. Rusya neden tekrar sahnede olmasın?
Ancak, analistlerin alıcıların çatışma beklentisiyle fiyatlara risk primi eklediğini söylediği, Asya piyasalarının erken saatlerinde yaşanan keskin yükselişin ardından fiyatlar kazanımlarını azalttı.
Brent petrolü Cuma günü kapanış itibariyle yılbaşından bu yana %19’dan fazla artarken, WTI yaklaşık %17 daha yüksek işlem görüyordu.
Çatışmanın rüzgarlarını arkasına alan OPEC+, Pazar günü Nisan ayı için petrol üretiminde günlük 206.000 varillik mütevazı bir artış konusunda anlaştı. Bu arada, Suudi Arabistan hariç tüm OPEC+ üreticileri esasen tam kapasitelerini kullanıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) direktörü Fatih Birol, Pazar günü Orta Doğu’daki büyük üreticilerle temas halinde olduklarını belirtti. Ajans, acil durumlarda gelişmiş ülkelerden stratejik petrol rezervlerinin serbest bırakılmasını koordine ediyor.
Bir notta, küresel olarak görünen petrol stoklarının 7,827 milyon varil olduğu, bunun da 74 günlük talebi karşılamaya yetecek kadar olduğu ve tarihsel ortalamaya yakın olduğu belirtildi. Brent petrolünün bu hafta varil başına 80 ila 90 dolar arasında işlem görmesi bekleniyor.
Genel görüş, yeni İran rejiminin 1-2 hafta içinde savaşı durduracak kadar önemli ölçüde değişeceği ve ABD’nin liderlik değişikliğini gördükten sonra gerilimi azaltmaya karar vereceği ve aynı zaman dilimi içinde İran’ın füze ve nükleer programlarını askıya alacağı yönünde.
Analistler ayrıca, dünyanın en büyük yakıt tüketicisi olan ABD’de perakende benzin fiyatlarının çatışma nedeniyle galon başına 3 doların üzerine çıkabileceği konusunda uyarıyor; bu da Kasım ayındaki ara seçimler öncesinde Başkan Donald Trump ve Cumhuriyetçi Parti için potansiyel olarak riskli bir sonuç olabilir.
ABD benzin vadeli işlemleri %9,1’e varan oranda artarak galon başına 2,496 dolara ulaştı ve Temmuz 2024’ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı; son işlemde ise galon başına 2,381 dolardan işlem görüyordu, bu da %4,2’lik bir artış anlamına geliyor.